Jesse James i fotografija smrti za 50 centi: dokumentacija i fascinacija Divljim Zapadom

Nakon što je poznati odmetnik Jesse James ubijen 3. travnja 1882. godine u svom domu u St. Josephu, (američka zavezna država Missouri), lokalni fotografi snimili su njegov post‑mortem portret, koji je ubrzo počeo kružiti među javnošću. Fotografije su prodavane po cijeni od oko 50 centi, što je u to vrijeme bila pristupačna suma. Služile su kao vizualni dokaz smrti i način da se potvrdi da je ozloglašeni kriminalac zaista mrtav. Uzimajući u obzir inflaciju, ekvivalent spomenutih 50 centi danas iznosi približno 15 do 20 američkih dolara.

Povijesni značaj tih fotografija leži u njihovoj dokumentarnoj vrijednosti – pružaju jedinstven uvid u način na koji je krajem 19. stoljeća prikazivana smrt poznatih i kontroverznih osoba te odražavaju fascinaciju javnosti Divljim Zapadom i njegovim legendama.

Pristupačni post‑mortem portreti

Fotografije su izrađene u formatu koji je tada bio uobičajen za post‑mortem portrete – male, tiskane slike poznate kao cartes de visite. Iako su bile makabran suvenir, njihova je svrha bila dokumentarna; prikazati kraj života osobe koja je desetljećima plijenila pažnju javnosti svojim pljačkama i bijegom od zakona. Takve slike često su služile i kao podsjetnik na legende i priče Divljeg Zapada, a istovremeno su bile relativno pristupačne široj publici.

Jesse James bio je jedan od najpoznatijih američkih odmetnika 19. stoljeća. Rođen 1847. u Missouriju, postao je vođa bande James–Younger i poznat po pljačkama banaka, poštanskih kočija i vlakova. Njegove aktivnosti, a posebno brutalnost i stalno izbjegavanje pravde, učinile su ga simbolom outlawa i legendom Divljeg Zapada. Ubio ga je hicem u potiljak Robert Ford, član bande, u nadi za pomilovanje i nagradu, što je na kraju i dobio. Jamesova smrt potaknula je interes javnosti i dodatno učvrstila njegovu legendu.

Tisuće dolara za originale

Originalne post‑mortem fotografije Jesseja Jamesa danas imaju značajnu kolekcionarsku vrijednost, koja uvelike ovisi o autentičnosti, formatu i dokumentaciji. Rijetka fotografija snimljena neposredno nakon njegove smrti prodana je na aukciji za oko 5.700 američkih dolara, dok su druge autentične cabinet card fotografije dosezale cijene od 1.350 do 5.600 dolara, ovisno o stanju i povijesnom kontekstu. Reprodukcije ili novija izdanja istih motiva obično vrijede znatno manje, od nekoliko dolara do nekoliko desetaka dolara, jer ne predstavljaju originalni artefakt.

Smithsonian je jedan od rijetkih muzeja koji posjeduju originalnu post‑mortem fotografiju Jesseja Jamesa. Nacionalni muzej američke povijesti je u svojoj zbirci evidentirao cartes‑de‑visite fotografiju mrtvog Jesseja Jamesa snimljenu 3. travnja 1882. u St. Josephu, fotografija ima kataloški broj 2018.0103.0004 i premda nije stalno izložena javnosti, dostupna je putem Smithsonianova kataloga.

Foto Smithsonian Institution i Wikimedia Commons